Teknolojix Haber
UZAY ve SAVUNMA

Ali Kuşçu Kimdir? Ne zaman yaşamıştır?

Ali Kuşçu Kimdir? Ne zaman yaşamıştır?

Ali Kuşçu Semerkant ‘ta doğmuş olan ünlü Astronom ve matematik bilginidir.Doğum tarihi tam olarak bilinmemektedir. XV. yüzyılın başlarında dünyaya geldiği tahmin edilmektedir. 15 Aralık 1474 yılında İstanbul’da ölmüştür ve stanbul’da toprağa verilmiştir. Bilgisine büyük hayranlık duyan  Fatih Sultan Mehmet tarafından; Ali Kuşçu’nun İstanbulda  Ayasofya medresesine müderris olarak çalışması istenmiştir.  Asıl adı Alâeddin Ali, baba adı ise Muhammed’dir.Eğitimin Semerkant’ta tamamlayan Ali Kuşçu eğitimi sırasında  Uluğ Bey de dahil olmak üzere, Kadızâde-i Rûmî  ve Gıyâsüddin Cemşid el-Kâşî  gibi dönemin önemli bilim adamlarından matematik ve astronomi dersleri almıştır. Ali Kuşçu öğrenimini tamamlamak amacıyla Kirman’a gitmiş ve orada  “Hall el-Eşkâl el-Kamer” adlı risalesini yazdıktan sonra Semerkant’a ailesinin yanına dönmüştür.dönmüştür. Eserinş Uluğ Bey’e armağan etmiştir.Uluğ Bey , Ali Kuşçu’nun  risalesini okuduktan sonra onu takdir etmiştir.Ali Kuşçu Kimdir? Ne zaman yaşamıştır?

Yazdığı eserleri ve çalışmaları nedeni ile Osmanlı imparatorluğunda  astronom ve matematikçi olarak büyük bir ün kazandı. Babası, Uluğ Bey’in “Doganbaşı”sı olduğu için “Kuşçu” lakabıyla anılıyordu.  

 

Ali Kuşçu Kimdir? Ne zaman yaşamıştır?

Rivayete göre, bir türlü bilimsel çalışmalara doymayan Ali Kuşçu,  Kirman’da kaleme aldığı Risâle-i Hallü eşkâli’l-kamer adlı eserinde Ay’ın evrelerine dair  bilgiler yeralıyordu. UluğBey ,Ali Kuşçu ‘ya Semerkant Rasathanesi (gözlemevi)’nin mü­dürlüğü görevini verdi. Bundan sonra bilgisini ilerletmek üzere Uluğ Bey tarafından Çin’e gönderildiği ve dönüşünde dünyanın yüzölçümü ile meridyeni hesap ettiği bilinmektedir.

Ali Kuşçu Kimdir? Ne zaman yaşamıştır?

Uluğ Bey’in öldürülmesinden (1449) sonra Ali Kuşçu  Tebriz’e  gitti .Burada Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan’dan büyük ilgi gördü ve elçilik göreviyle  osmanlı imparatorluğuna gönderildi. Bilimsel çalışmalarına hayran olan Fâtih Sultan Mehmet  Ayasofya Medresesi’ne müderris (hoca, profesör) tayin etti. Bu atama, İstanbul’da astronomi ve matematik alanlarındaki çalışmalara canlılık getirmiş, hatta Ali Kuşçu’nun derslerini başka bilim adamları da izlemiştir. Ali Kuşçu, İstanbul’da verdiği derslerle bilim tarihinde adları saygı ile anılan Mirim Çelebi, Sarı Lütfü, Sinan Paşa gibi değerli bilginler yetiştirdi.

Ali Kuşçu’nun , eğitim-öğretim ve yetiştirdiği bilginlerle çağını aşan bir bil­gin olduğunu belirtmekte yarar vardır. Ali Kuşçu’yu evrensel bilim adamlığı unvanına kavuşturan eser  Semerkant Rasathanesi’nde çalışması sırasında Zic-î Uluğ Bey’e (Uluğ Bey’in Yıldız kataloğu) katkıda bulunması olduğunu da belirtmemiz gerekir. Bilindiği gibi Zic-i Uluğ Bey  olarak adlandırılan yıldız katalo­ğu, başta Uluğ Bey olmak üzere Gıyasüddin Cem­şid, Kadızade Rumî ve Ali Kuşçu’nun rasathanede yaptıkları ortak çalışmanın bir ürünüdür. Bu eserin ha­zırlanması sırasında önce Gıyasüddin Cemşid’in ar­kasından Kadızade Rumî’nin ölmesiyle yarıda kalan katalog, Ali Kuşçu tarafından tamamlandığından, özellikle onun esere büyük katkısı oldu. Uluğ Bey eserin önsözünde Ali Kuşçu için “değerli oğlumuz” sözünü kullandığından Zic-i Uluğ Bey‘e Ali Kuşçu’nun bir eseri olarak bakılabilir.

 

Zic-î Uluğ Bey yani Uluğ Bey’in Yıldız kataloğu nun astronomi için önemi

1018 yıldızın konumunu içeren Zic-i Uluğ Bey, dört bölümden oluşur.

  1. Birinci bölüm de farklı kimseler ta­rafından kullanılan değişik kronoloji sistemlerini konusu anlatılır.
  2. İkin­ci bölüm de pratik astronomi konusu anlatılır.
  3. Üçüncü bölüm de yer(dünya) mer­kezli evren sistemine göre gök cisimlerinin görünen hareketi konusu anlatılır.
  4. Dördüncü bölüm de ise ast­roloji konusu anlatılır.

Ali Kuşçu’nun astronomi ve matematik alanında yazmış olduğu iki önemli eseri vardır. Bunlardan birisi, Otlukbeli Savaşı sırasında bitirilip zaferden sonra Fatih Sultan Mehmet’e sunulduğu için “Fethiye adı verilen astronomi kitabıdır.

Fethiye Eser üç bölümden oluşmaktadır.

  1. Birinci bölümde gezegenlerin küreleri ele alınmakta ve gezegenlerin hareketlerinden bahsedilmektedir.
  2. İkinci bölüm dünyanın şekli ve yedi iklim üzerinedir.
  3. Üçüncü bölümde ise Ali Kuşçu, dünyaya ilişkin ölçüleri ve gezegenlerin uzaklıklarını vermektedir.

Döneminde bu eser her zaman başvurulan astronomi elkitabı  gibi kullanılmış, medreselerde astronomi öğretimi için ders kitabı olarak kaleme alınmıştır. Ali Kuşçu’nun bir başka önemli eseri ise, Fatih Sultan Mehmet’in adına atfen Muhammediye adını verdiği matematik kitabıdır.

Ali Kuşçu Kimdir? Ne zaman yaşamıştır?

Ali Kuşçu Osmanlı Devleti’nin ilk matematik ve astronomi alimi ve öğretmeni  unvanını almıştır. Özellikle astronomi ve matematik konularında çağının sınırlarını aşacak kadar önemli eğitim-öğretim çalışmasında bulunmuş ve üni­versitesinin programlarını yeniden düzenlemiştir

KAYNAKÇA: Abdülhak Adnan Adıvar / Tarih Boyunca İlim ve Din içinde (Osmanlı Türklerinde İlim, 1943, s. 47-49), A. Süheyl Ünver / Ali Kuşçî: Hayatı ve Eserleri (1948), İsmail Hakkı Uzunçarşılı
/Osmanlı Devleti’nin İlmiye Teşkilâtı (1965, s. 7, 20, 31, 321), Müjgân Cunbur / Ali Kuşçu Bibliyografisi (1974), Muammer Dizer / Ali Kuşçu (1988), Cengiz Aydın / TDV İslâm Ansiklopedisi (c. 2, 1989, s. 408-410), TDOE – TDE Ansiklopedisi 1 (2002).Musa Yıldız / Bir Dilci Olarak Ali Kuşçu ve Risâle fî’l-İsti‘âre’si, (2002, s.10-14)
İhsan Işık / Ünlü Bilim Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 2, 2013) – Encyclopedia of Turkey’s Famous People (2013). 

Related posts

61 yıl önce NASA Mercury7 Astronotları

GÜLİN DİNÇ KÖYLÜ

F-35 programı üretim standartlarını karşılamayabilir

GÜLİN DİNÇ KÖYLÜ

Uzayda dev kozmik patlama gözlemlendi.

Fatih Akgün

Yorum Yap